डॉ. भाग्येश कुलकर्णी यांच्या मते, मधुमेह हा फक्त रक्तातील साखर वाढण्याचा आजार नाही—तो शरीराच्या संपूर्ण कार्यपद्धतीत बिघाड झाल्याचे लक्षण आहे. आणि या सगळ्या प्रक्रियेचा केंद्रबिंदू म्हणजे आपली पचनसंस्था. जर पोट निरोगी नसेल, तर कितीही औषधे घेतली तरी साखर पूर्णपणे नियंत्रणात येणे कठीण होते. त्यामुळे “पचनसंस्था सुधारली तरच मधुमेह सुधारतो” हा त्यांचा स्पष्ट आणि ठाम संदेश आहे. आपण जे अन्न खातो, ते शरीराला ऊर्जा देण्यासाठी आणि पेशींना पोषण देण्यासाठी पचले पाहिजे. पण जर पचनसंस्था कमजोर असेल, तर अन्न नीट पचत नाही, पोषक घटक शरीरात शोषले जात नाहीत आणि साखरेचा योग्य उपयोग होत नाही. परिणामी रक्तात साखर साचते आणि हळूहळू इन्सुलिन प्रतिकार वाढतो. याचा अर्थ असा की शरीर इन्सुलिनला
नीट प्रतिसाद देत नाही, आणि हाच मधुमेह वाढण्याचा मुख्य टप्पा असतो.

डॉ. भाग्येश कुलकर्णी विशेषतः “गट हेल्थ” म्हणजेच पचनसंस्थेतील सूक्ष्म जीवांवर भर देतात. आपल्या आतड्यांमध्ये लाखो सूक्ष्म जीव असतात, जे अन्न पचवतात, जीवनसत्त्वे तयार करतात आणि शरीरातील सूज कमी ठेवतात. हे सूक्ष्म जीव संतुलित असतील, तर साखरेचे नियंत्रण नैसर्गिकरीत्या सुधारते. पण चुकीचा आहार, ताणतणाव आणि अनियमित जीवनशैली यामुळे हे संतुलन बिघडते. यामुळे पचन बिघडते, शरीरात सूज वाढते आणि साखर नियंत्रण कठीण होते. आजच्या आधुनिक जीवनशैलीमध्ये पचनसंस्था बिघडण्याची अनेक कारणे आहेत—जास्त साखरयुक्त पदार्थ, मैद्याचे अन्न, तयार आणि प्रक्रियायुक्त अन्न, तंतुमय आहाराचा अभाव, अनियमित जेवणाच्या वेळा, अपुरी झोप आणि सततचा मानसिक ताण. या सगळ्या गोष्टी मिळून पचनसंस्थेला कमकुवत करतात. उदाहरणार्थ, तंतुमय अन्न कमी घेतल्यास चांगले सूक्ष्म जीव कमी होतात. ताणतणाव वाढल्यास शरीरातील संप्रेरकांचा समतोल बिघडतो आणि त्यामुळे इन्सुलिन प्रतिकार आणखी वाढतो.

म्हणूनच डॉ. भाग्येश कुलकर्णी यांच्या दृष्टिकोनानुसार, मधुमेहावर खऱ्या अर्थाने नियंत्रण मिळवण्यासाठी फक्त औषधोपचार पुरेसे नाहीत. त्यासाठी मुळ कारणावर काम करणे गरजेचे आहे—आणि ते म्हणजे पचनसंस्थेचे आरोग्य. योग्य आहार, नियमित व्यायाम, शरीरातील अपायकारक घटक कमी करणे आणि मानसिक ताण कमी करणे या चार गोष्टी अत्यंत महत्त्वाच्या आहेत. भाज्या, फळे आणि संपूर्ण धान्य यांसारखे तंतुमय अन्न घेतल्याने पचन सुधारते आणि सूक्ष्म जीवांचे संतुलन टिकून राहते. दही, ताक यांसारखे आंबवलेले पदार्थ पचनसंस्थेला बळकटी देतात. दररोज चालणे किंवा व्यायाम केल्याने शरीर साखरेचा योग्य वापर करू लागते. ध्यान, योग आणि चांगली झोप यामुळे मन शांत राहते आणि शरीरातील संप्रेरक संतुलित राहतात.

पचनसंस्था आणि मधुमेह यांचा थेट संबंध
आपण खाल्लेले अन्न पचनसंस्थेत तुटून शरीरासाठी उपयोगी घटकांमध्ये बदलते. ही प्रक्रिया नीट झाली नाही, तर शरीराला पोषण मिळत नाही. परिणामी साखर योग्य प्रकारे वापरली जात नाही आणि रक्तात साचते. तसेच अपूर्ण पचनामुळे शरीरात सूज निर्माण होते, जी इन्सुलिन प्रतिकार वाढवते.

पचनसंस्थेतील सूक्ष्म जीव हेच खरे रक्षक
आतड्यांतील सूक्ष्म जीव अन्न पचवतात, जीवनसत्त्वे तयार करतात आणि रोगप्रतिकारक शक्ती वाढवतात. हे संतुलित असतील, तर साखरेचे नियंत्रण सहज होते. पण चुकीच्या आहारामुळे हे संतुलन बिघडते आणि मधुमेह वाढतो.

चुकीच्या सवयी पचनसंस्था कमकुवत करतात
जास्त साखर, मैदा, तयार अन्न, अनियमित जेवण आणि झोपेचा अभाव यामुळे पचनसंस्था बिघडते. मानसिक ताणामुळे पचन मंदावते. यामुळे शरीरात सूज वाढते आणि साखरेचे नियंत्रण कठीण होते.

पचनसंस्था सुधारल्याशिवाय साखर नियंत्रण कठीण
फक्त औषधांवर अवलंबून राहून मधुमेह नियंत्रणात येत नाही. जोपर्यंत पचनसंस्था सुधारत नाही, तोपर्यंत शरीर साखरेचा योग्य उपयोग करू शकत नाही.

सर्वांगीण दृष्टिकोनच खरा उपाय
•योग्य आहार
•नियमित व्यायाम
•शरीर शुद्धीकरण
•ताण नियंत्रण
या चार गोष्टी एकत्र केल्यासच पचनसंस्था सुधारते आणि मधुमेह नियंत्रणात येतो. पोट निरोगी असेल, तरच साखर नियंत्रणात राहते. मधुमेहावर खरे नियंत्रण मिळवायचे असेल, तर फक्त साखर कमी करण्यावर लक्ष केंद्रित करू नका—तर पचनसंस्था मजबूत करण्यावर भर द्या. कारण जेव्हा पचनसंस्था सुधारते, तेव्हा शरीराची कार्यक्षमता वाढते, इन्सुलिनचा परिणाम सुधारतो आणि रक्तातील साखर आपोआप संतुलित राहू लागते.