“मला मधुमेह आहे… मग चहा बंद करावा का?”, “कॉफी प्यायल्याने रक्तातील साखर वाढते का?” “साखर न घालता चहा घेतला तर तो सुरक्षित आहे का?” हे प्रश्न मधुमेह असलेल्या अनेक व्यक्तींना पडतात. विशेषतः आपल्या देशात चहा ही फक्त एक पेयाची सवय नाही, तर आपल्या दैनंदिन जीवनाचा एक भाग आहे.
“मी गोड खात नाही, आहाराची काळजी घेतो, तरीही माझे वजन कमी का होत नाही?”
मधुमेह असलेल्या अनेक व्यक्तींना हा प्रश्न पडतो. वजन कमी करण्यासाठी केवळ कमी खाणे पुरेसे नसते. शरीरातील इन्सुलिनची कार्यक्षमता, आहार, व्यायाम, स्नायूंची ताकद, जेवणाची वेळ आणि दैनंदिन जीवनशैली या सर्व गोष्टींचा विचार करावा लागतो. डॉ. भाग्येश कुलकर्णी यांच्या मधुमेहावरील विविध चर्चांमध्येही इन्सुलिन प्रतिरोध, लठ्ठपणा, आहार, व्यायाम, उपवास आणि जीवनशैलीतील बदल यांना महत्त्व दिलेले दिसते.
मधुमेह झाला की दूध पूर्णपणे बंद करावे का? दूध प्यायल्यामुळे रक्तातील साखर वाढते का? आणि दूध आरोग्यासाठी चांगले असेल तर मधुमेह असताना ते किती घ्यावे? हे प्रश्न अनेक मधुमेही रुग्णांना पडतात. लहानपणापासून आपल्याला सांगितले जाते की दूध हे पौष्टिक आहे. दुधामध्ये कॅल्शियम, प्रथिने आणि इतर पोषक घटक असतात. त्यामुळे दूध हे आपल्या आहाराचा महत्त्वाचा भाग मानले जाते. पण मधुमेह झाल्यानंतर दूध घेताना काही महत्त्वाच्या गोष्टी समजून घेणे आवश्यक आहे.
डायबिटीसचे निदान झाल्यानंतर अनेक लोक सर्वात आधी फळे खाणे बंद करतात. “फळांमध्ये साखर असते, त्यामुळे फळे खाल्ली तर रक्तातील साखर वाढेल!” पण खरंच सर्व फळे डायबिटीसमध्ये बंद करावी लागतात का?
उत्तर आहे — नाही.
डायबेटीसमध्ये वजन कमी का होत नाही? इन्सुलिन रेसिस्टन्स समजून घेतल्याशिवाय उत्तर मिळणार नाही!
“मी कमी खातो… तरीही वजन कमी का होत नाही!” हा प्रश्न आज प्रत्येक दुसरा मधुमेही रुग्ण विचारताना दिसतो. मी गोड पूर्ण बंद केले आहे, रोज 45 मिनिटे चालतो, औषधे नियमित घेतो. तरीही पोटावरील चरबी कमी होत नाही. अनेकांना वाटते की वजन कमी होत नाही कारण ते पुरेसा व्यायाम करत नाहीत. पण डॉ. भाग्येश कुलकर्णी त्यांच्या शैक्षणिक व्याख्यानांमध्ये वारंवार एक महत्त्वाची संकल्पना मांडतात की टाईप-2 डायबेटीस हा केवळ रक्तातील साखर वाढण्याचा आजार नसून, त्यामागे इन्सुलिन रेसिस्टन्स हा मुख्य घटक असू शकतो.
मधुमेह नियंत्रणासाठी व्यायाम किती महत्त्वाचा आहे? अँटी-ग्रॅव्हिटी व्यायामांमध्ये शरीराचे स्नायू सक्रिय राहतात, ज्यामुळे ताकद, संतुलन आणि हालचाल सुधारण्यास मदत होऊ शकते. खुर्चीतून उठणे-बसणे, भिंतीवर पुश-अप्स, टाचा उचलणे, जागेवर चालणे यांसारखे सोपे व्यायाम घरच्या घरी करता येतात. मधुमेहासाठी कोणते अँटी-ग्रॅव्हिटी व्यायाम उपयुक्त आहेत, ते कसे करावेत आणि व्यायाम करताना कोणती काळजी घ्यावी? जाणून घ्या या ब्लॉगमध्ये.
उन्हाळ्यातील वाढती उष्णता आणि शरीरातील पाण्याची कमतरता यामुळे मधुमेह असलेल्या व्यक्तींना विशेष काळजी घेणे गरजेचे असते. पुरेसे पाणी पिणे, साखरयुक्त थंड पेये टाळणे, संतुलित आहार घेणे, नियमित रक्तातील साखर तपासणे आणि पायांची काळजी घेणे या साध्या सवयी उन्हाळ्यात आरोग्य सांभाळण्यास मदत करू शकतात. उन्हाळ्यात मधुमेह नियंत्रणात ठेवण्यासाठी कोणती काळजी घ्यावी आणि कोणत्या चुका टाळाव्यात? जाणून घ्या या ब्लॉगमध्ये.
मधुमेह नियंत्रणासाठी घरगुती उपाय कोणते? मेथी दाणे, कारले, दालचिनी, आवळा यांसारखे नैसर्गिक उपाय मधुमेह व्यवस्थापनात काही प्रमाणात सहाय्यकारी ठरू शकतात. पण फक्त घरगुती उपायांवर अवलंबून राहणे पुरेसे नाही. योग्य आहार, नियमित व्यायाम, पुरेशी झोप, ताणतणावाचे व्यवस्थापन आणि डॉक्टरांच्या सल्ल्याने उपचार घेणे तितकेच महत्त्वाचे आहे. मधुमेह नियंत्रणासाठी कोणते घरगुती उपाय वापरता येतील आणि कोणती काळजी घ्यावी? जाणून घ्या या ब्लॉगमध्ये.
मधुमेह झाला म्हणजे भात, पोळी किंवा आवडते भारतीय पदार्थ खाणे बंद करावे लागते का? अजिबात नाही! डॉ. भाग्येश कुलकर्णी यांच्याकडून जाणून घ्या, ज्वारी, बाजरी, डाळी, भाज्या आणि फळांचा संतुलित आहारात कसा समावेश करावा. योग्य आहाराचे प्रमाण, वेळ आणि Mindful Eating च्या सवयींमुळे रक्तातील साखर नियंत्रणात ठेवण्यास आणि वजन व्यवस्थापनास कशी मदत होऊ शकते, हे जाणून घ्या.
डॉ. भाग्येश कुलकर्णी यांच्या मते, मधुमेह हा फक्त रक्तातील साखर वाढण्याचा आजार नाही—तो शरीराच्या संपूर्ण कार्यपद्धतीत बिघाड झाल्याचे लक्षण आहे. आणि या सगळ्या प्रक्रियेचा केंद्रबिंदू म्हणजे आपली पचनसंस्था.
जर पोट निरोगी नसेल, तर कितीही औषधे घेतली तरी साखर पूर्णपणे नियंत्रणात येणे कठीण होते. त्यामुळे “पचनसंस्था सुधारली तरच मधुमेह सुधारतो” हा त्यांचा स्पष्ट आणि ठाम संदेश आहे.