डायबिटीसमध्ये कोणती फळे खावीत?
डायबिटीसचे निदान झाल्यानंतर अनेक लोक सर्वात आधी फळे खाणे बंद करतात. “फळांमध्ये साखर असते, त्यामुळे फळे खाल्ली तर रक्तातील साखर वाढेल!” पण खरंच सर्व फळे डायबिटीसमध्ये बंद करावी लागतात का?
उत्तर आहे — नाही.
डायबिटीसमध्ये फळे पूर्णपणे बंद करण्यापेक्षा कोणते फळ, किती प्रमाणात आणि कोणत्या परिस्थितीत खायचे, हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे.

फळांमध्ये असलेली साखर म्हणजे काय?
फळांमध्ये नैसर्गिक साखर असते. मात्र प्रत्येक फळाचा रक्तातील साखरेवर होणारा परिणाम सारखा नसतो. यासाठी ग्लायसेमिक इंडेक्स आणि ग्लायसेमिक लोड यांचा विचार केला जातो. काही फळांचा ग्लायसेमिक इंडेक्स कमी असतो, तर काही फळांचा मध्यम किंवा जास्त असतो.

मग आंबा खाऊ शकतो का?
आंबा म्हणजे डायबिटीसच्या रुग्णासाठी कायमचा निषिद्ध पदार्थ, असे सरसकट म्हणता येणार नाही. मात्र आंब्याचे प्रमाण आणि व्यक्तीची रक्तातील साखर यांचा विचार करणे महत्त्वाचे आहे. “आंबा गोड आहे म्हणून पूर्ण बंद” किंवा “आंबा नैसर्गिक आहे म्हणून कितीही खा”— दोन्ही टोकाची भूमिका योग्य नाही.

केळ्याबद्दल काय?
केळ्यामध्ये नैसर्गिक साखर आणि कार्बोहायड्रेट असतात. त्यामुळे डायबिटीस असलेल्या व्यक्तीने प्रमाणाकडे विशेष लक्ष देणे आवश्यक आहे. केळे खायचे की नाही, हे फक्त फळाचे नाव पाहून ठरवू नये. तुमची रक्तातील साखर, औषधे, वजन आणि एकूण आहार यांचा विचार करणे आवश्यक आहे.
चिकू खाऊ शकतो का?
चिकू चवीला खूप गोड असल्यामुळे डायबिटीस असलेल्या व्यक्तीने त्याबाबत विशेष काळजी घ्यावी. डॉ. भाग्येश कुलकर्णी यांच्या DFF सामग्रीमध्ये चिकू, खजूर, सीताफळ आणि अननस यांसारख्या फळांचा उच्च ग्लायसेमिक इंडेक्स गटात उल्लेख केला आहे आणि अशा फळांचे सेवन मर्यादित ठेवण्याबाबत मार्गदर्शन केले आहे.

द्राक्षे?
द्राक्षेही पूर्णपणे “विष” किंवा “बंद” असे म्हणणे योग्य नाही. परंतु द्राक्षे सहजपणे जास्त प्रमाणात खाल्ली जातात. त्यामुळे प्रमाणावर नियंत्रण ठेवणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. DFF च्या आहार मार्गदर्शनात द्राक्षांचा मध्यम ग्लायसेमिक इंडेक्स असलेल्या फळांमध्ये समावेश केला आहे.
मग डायबिटीसमध्ये कोणती फळे तुलनेने चांगली?

DFF च्या उपलब्ध आहार मार्गदर्शनानुसार कमी ग्लायसेमिक इंडेक्स असलेल्या फळांमध्ये:
पेरू | सफरचंद | संत्री | नाशपती | चेरी | प्लम | पीच | किवी | जांभूळ | डाळिंब | बेरीज | नारळ | अवोकॅडो | ड्रॅगन फ्रूट
यांचा समावेश केला आहे.

फळांचा रस की पूर्ण फळ?
पूर्ण फळाला प्राधान्य द्या. फळांचा रस बनवल्यावर त्यातील तंतुमय घटक कमी होऊ शकतात आणि आपण कमी वेळात जास्त प्रमाणात फळांचे घटक घेऊ शकतो. त्यामुळे डायबिटीसमध्ये फळांचा रस किंवा गोड फळांचे स्मूदी नियमित घेण्यापेक्षा पूर्ण फळ योग्य प्रमाणात खाणे अधिक व्यवहार्य पर्याय आहे. डॉ. कुलकर्णी यांच्या अलीकडील फळांवरील कार्यक्रमातही फळांचा रस आणि स्मूदीमुळे रक्तातील साखरेवर होणाऱ्या परिणामाचा उल्लेख आहे.
सर्वात महत्त्वाचे — फळ म्हणजे साखर नाही!

डायबिटीस आहे म्हणून फळे कायमची बंद करण्याची गरज आहे, असा निष्कर्ष काढू नका. पण याचा अर्थ असा देखील नाही की, “फळे नैसर्गिक आहेत, त्यामुळे कितीही खाल्ली तरी चालतील.” फळाची निवड + योग्य प्रमाण + तुमची रक्तातील साखर + एकूण आहार + शारीरिक हालचाल हे सर्व एकत्र पाहणे डायबिटीसमध्ये महत्त्वाचे आहे. लक्षात ठेवा- आंबा, केळी, द्राक्षे किंवा चिकू दिसले की घाबरून जाण्याची गरज नाही. पण “फळ आहे म्हणून अमर्यादित खाऊ शकतो” हा गैरसमजही टाळा. तुम्हाला डायबिटीस असेल तर तुमच्या डॉक्टर किंवा आहारतज्ज्ञांच्या सल्ल्यानुसार तुमच्यासाठी योग्य फळ आणि योग्य प्रमाण ठरवा. डायबिटीसमध्ये फळे शत्रू नाहीत; योग्य निवड आणि योग्य प्रमाण हे महत्त्वाचे आहे.