“डॉक्टर, मला डायबेटीस झाला आहे… आता माझं आयुष्य पूर्वीसारखं राहणार नाही का?”

डायबेटीसचे निदान झाल्यानंतर हा प्रश्न जवळजवळ प्रत्येक रुग्णाच्या मनात येतो. अनेकांना वाटते की आता आयुष्यभर औषधे, पथ्य, निर्बंध आणि गुंतागुंत यांच्यासोबतच जगावे लागेल.
परंतु वास्तव वेगळे आहे.

योग्य जीवनशैली, संतुलित आहार, नियमित व्यायाम, ताणाचे व्यवस्थापन आणि डॉक्टरांच्या मार्गदर्शनाखाली उपचार घेतल्यास अनेक लोक सक्रिय, निरोगी आणि समाधानकारक जीवन जगू शकतात. डॉ. भाग्येश कुलकर्णी यांच्या सार्वजनिक आरोग्य शिक्षणातही हा संदेश वारंवार दिसून येतो—डायबेटीस हा फक्त रक्तातील साखरेचा आजार नसून जीवनशैलीशी संबंधित विकार आहे आणि त्याचे व्यवस्थापनही सर्वांगीण असायला हवे. डायबेटीस म्हणजे आयुष्य संपले असे नाही. डायबेटीस म्हणजे मर्यादा नव्हे, तर आपल्या आरोग्याकडे नव्याने पाहण्याची संधी आहे.

आज जगभरात लाखो लोक डायबेटीससह—

• यशस्वी करिअर करतात.
• प्रवास करतात.
• खेळ खेळतात.
• मॅरेथॉन पूर्ण करतात.
• आनंदी कौटुंबिक जीवन जगतात.

फरक इतकाच की ते त्यांच्या आरोग्याची अधिक जबाबदारी घेतात.

डॉ. भाग्येश कुलकर्णी यांच्या दृष्टिकोनातील महत्त्वाचा संदेश त्यांच्या विविध व्याख्यानांमध्ये एक विचार वारंवार मांडला जातो—
“रक्तातील साखर कमी करणे हेच अंतिम ध्येय नसून शरीराच्या मूळ मेटाबॉलिक आरोग्यात सुधारणा करणे महत्त्वाचे आहे.”

म्हणूनच ते खालील गोष्टींवर भर देतात:

 योग्य आहार
 नियमित व्यायाम
 वजन नियंत्रण
 ताण व्यवस्थापन
 पुरेशी झोप
 डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार उपचार

सामान्य आयुष्य जगण्यासाठी ७ महत्त्वाच्या सवयी:

१. रक्तातील साखर नियमित तपासा-जे मोजले जाते तेच सुधारता येते. नियमित तपासणीमुळे उपचार योग्य दिशेने चालले आहेत का हे समजू शकते.

२. योग्य आहार घ्या फक्त गोड पदार्थ टाळणे पुरेसे नाही-
• भरपूर भाज्या
• पुरेसे प्रथिने
• तंतुमय पदार्थ
• संतुलित कार्बोहायड्रेट्स
• प्रक्रिया केलेले अन्न कमी

3.नियमित चालणे- सायकलिंग, योग किंवा स्नायू मजबूत करणारे व्यायाम शरीराची इन्सुलिन संवेदनशीलता सुधारण्यास मदत करू शकतात

४. वजन नियंत्रणात ठेवा-
विशेषतः पोटाभोवतीची चरबी कमी करणे हे टाईप-२ डायबेटीसमध्ये महत्त्वाचे मानले जाते.

५. ताण कमी करा-
दीर्घकाळ ताण राहिल्यास रक्तातील साखरेवर परिणाम होऊ शकतो. ध्यान, प्राणायाम, छंद आणि कुटुंबासोबत वेळ घालवणे याचा फायदा होऊ शकतो.

६. झोपेला प्राधान्य द्या-
दररोज ७–८ तासांची दर्जेदार झोप शरीराच्या हार्मोनल संतुलनासाठी आणि मधुमेह व्यवस्थापनासाठी उपयुक्त ठरते.

७. औषधे स्वतःहून बंद करू नका-
जीवनशैली सुधारल्यामुळे काही लोकांमध्ये औषधांची गरज बदलू शकते, परंतु कोणताही बदल फक्त डॉक्टरांच्या मार्गदर्शनाखालीच करावा.

डायबेटीस असला तरी त्यावर योग्य नियंत्रण असल्यास काय करता येते?
•नोकरी करू शकतात.
•व्यवसाय करू शकतात.
•प्रवास करू शकतात.
•व्यायाम आणि खेळ करू शकतात.
•लग्न, कुटुंब आणि सामाजिक जीवनाचा आनंद घेऊ शकतात.
•दीर्घ आणि सक्रिय आयुष्य जगू शकतात.
सकारात्मक विचारही तितकाच महत्त्वाचा आहे, डायबेटीस म्हणजे भीती नाही तर तो आपल्या शरीराकडून मिळालेला एक इशारा आहे की आता जीवनशैलीकडे अधिक लक्ष देण्याची वेळ आली आहे.
सकारात्मक दृष्टीकोन, सातत्य आणि योग्य मार्गदर्शन यामुळे आरोग्यात मोठा बदल घडू शकतो.

“डायबेटीस असला तरी सामान्य आयुष्य जगता येते का?”
उत्तर आहे — नक्कीच होय.
योग्य आहार, नियमित व्यायाम, वजन नियंत्रण, पुरेशी झोप, ताण व्यवस्थापन आणि डॉक्टरांच्या सल्ल्याने उपचार घेतल्यास मधुमेहासोबतही उत्तम जीवन जगणे शक्य आहे.

डायबेटीस हा तुमच्या आयुष्याचा शेवट नाही—तो आरोग्यदायी जीवनशैलीकडे वळण्याची सुरुवात असू शकतो.