डायबिटीस अचानक एका दिवसात होत नाही. अनेक वेळा त्याआधी शरीरात इन्सुलिन रेसिस्टन्स आणि रक्तातील साखरेमध्ये हळूहळू बदल सुरू झालेले असतात. सगळ्यात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे प्री-डायबिटीस किंवा सुरुवातीचा डायबिटीस असलेल्या प्रत्येक व्यक्तीला लक्षणे दिसतीलच असे नाही. त्यामुळे केवळ लक्षणांवर अवलंबून न राहता योग्य वेळी तपासणी करणे महत्त्वाचे आहे.

१. वारंवार लघवी होणे:
      रक्तातील साखर वाढल्यानंतर शरीर अतिरिक्त ग्लुकोज बाहेर टाकण्याचा प्रयत्न करते. त्यामुळे वारंवार लघवी होणे, विशेषतः रात्री अनेकदा लघवीला उठणे, हे एक संकेत असू शकते.

२. सतत तहान लागणे:
     वारंवार लघवीमुळे शरीरातील पाणी कमी होऊ शकते आणि त्यामुळे सतत तहान लागण्याची भावना निर्माण होऊ शकते.

३. नेहमीपेक्षा जास्त भूक लागणे:
     जेवण झाल्यानंतरही लवकर भूक लागणे किंवा सतत काहीतरी खावेसे वाटणे यामागे रक्तातील ग्लुकोजचा वापर योग्य प्रकारे न होणे हे एक कारण असू शकते.

४. कारण नसताना थकवा जाणवणे:
     पुरेशी झोप घेतल्यानंतरही सतत थकवा, आळस किंवा ऊर्जा कमी वाटत असेल तर त्याकडे दुर्लक्ष करू नका.

५. वजन वाढणे, विशेषतः पोटाभोवती चरबी वाढणे:
     इन्सुलिन रेसिस्टन्ससोबत पोटाभोवतीची चरबी वाढण्याचा संबंध असू शकतो. त्यामुळे फक्त वजनाकडे न पाहता कंबरेचा घेर देखील लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे.

६. मानेला किंवा बगलमध्ये काळसरपणा:
     मान, बगल किंवा त्वचेच्या घड्यांमध्ये काळसर आणि जाडसर त्वचा दिसणे हे काही लोकांमध्ये इन्सुलिन रेसिस्टन्सचे संकेत असू शकते.

७. जेवल्यानंतर खूप झोप येणे किंवा सुस्ती जाणवणे:
     जेवल्यानंतर वारंवार खूप सुस्ती येणे हे एकट्याने डायबिटीसचे निदान करत नाही. मात्र त्यासोबत इतर लक्षणे किंवा वजन वाढणे असल्यास रक्तातील साखरेची तपासणी करणे योग्य ठरू शकते.

८. दृष्टी धूसर होणे:
     रक्तातील साखरेमध्ये मोठे बदल झाल्यास काही लोकांना दृष्टी काही काळ धूसर वाटू शकते.

९. जखम उशिरा भरून येणे किंवा वारंवार संसर्ग होणे:
     रक्तातील साखर जास्त काळ वाढलेली असल्यास जखम भरून येण्यावर आणि संसर्गाच्या जोखमीवर परिणाम होऊ शकतो.

१०. हात-पायात मुंग्या किंवा जळजळ:
     हात-पायात वारंवार मुंग्या, बधिरपणा किंवा जळजळ जाणवत असल्यास त्यामागे अनेक कारणे असू शकतात. दीर्घकाळ वाढलेली रक्तातील साखर हे त्यापैकी एक कारण असू शकते.

पण खरी गोष्ट इथे आहे…
     प्री-डायबिटीसची सर्वात मोठी अडचण म्हणजे अनेक लोकांना कोणतेही स्पष्ट लक्षण दिसत नाही. म्हणूनच “मला काही त्रास नाही म्हणजे माझी शुगर नॉर्मल आहे” असे समजणे योग्य नाही. डॉ. भाग्येश कुलकर्णी यांच्या Pre-Diabetes चर्चेत लवकर ओळख, तपासणी आणि Lifestyle intervention यांना महत्त्व दिले आहे. काही परिस्थितींमध्ये डॉक्टर Fasting Blood Sugar, HbA1c आणि आवश्यकतेनुसार इतर तपासण्या सुचवू शकतात.

आजपासून स्वतःला हे ५ प्रश्न विचारा:

1. माझे वजन किंवा कंबरेचा घेर वाढतोय का?
2. मला सतत थकवा किंवा सुस्ती जाणवते का?
3. मला वारंवार तहान किंवा लघवी लागते का?
4. माझ्या आहारात साखर, गोड पदार्थ आणि प्रक्रिया केलेले पदार्थ जास्त आहेत का?
5. माझी रक्तातील साखर मी शेवटची कधी तपासली?

लक्षणे दिसण्याची वाट पाहू नका. डायबिटीस लवकर ओळखला तर Lifestyle मध्ये योग्य बदल करण्यासाठी वेळ मिळतो.