आजच्या आधुनिक आणि बैठ्या जीवनशैलीमुळे टाईप २ मधुमेह मोठ्या प्रमाणात वाढताना दिसत आहे. अनियमित आहार, कमी शारीरिक हालचाल, वाढता ताणतणाव आणि प्रक्रिया केलेल्या पदार्थांचे वाढते सेवन ही त्यामागील प्रमुख कारणे मानली जातात. अनेक लोकांना असे वाटते की भारतीय आहारामुळे मधुमेह वाढतो; मात्र डॉ. भाग्येश कुलकर्णी यांच्या मते भारतीय आहार पूर्णपणे चुकीचा नाही. उलट आपल्या पारंपरिक आहारपद्धतीमध्ये अनेक पोषक आणि नैसर्गिक पदार्थांचा समावेश होता. समस्या निर्माण होते ती चुकीच्या प्रमाणामुळे, कमी हालचालीमुळे आणि आधुनिक जीवनशैलीमुळे. योग्य प्रमाण, योग्य वेळ आणि संतुलित पद्धतीने भारतीय आहार घेतल्यास मधुमेह नियंत्रणात ठेवण्यास मदत होऊ शकते.

भारतीय आहाराचे महत्त्व :
डॉ. भाग्येश कुलकर्णी यांच्या मते भारतीय आहाराची खरी ताकद ही त्याच्या नैसर्गिकतेमध्ये आहे. ज्वारी, बाजरी, नाचणी, डाळी, भाज्या, ताक, घरगुती पदार्थ आणि ऋतूनुसार मिळणारी फळे हे सर्व शरीरासाठी अत्यंत उपयुक्त ठरू शकतात. पूर्वीच्या काळात लोक अधिक शारीरिक श्रम करत होते आणि नैसर्गिक अन्न खात होते. मात्र आज प्रक्रिया केलेले अन्न, जास्त साखर, थंड पेये, बेकरी पदार्थ आणि मैद्याचे सेवन वाढल्यामुळे शरीरातील साखरेचे संतुलन बिघडू लागले आहे.

मधुमेहासाठी उपयुक्त भारतीय आहार :
१. ज्वारी, बाजरी आणि नाचणी
पारंपरिक धान्यांमध्ये फायबर आणि पोषक घटक भरपूर प्रमाणात असतात.

फायदे :
• रक्तातील साखर हळूहळू वाढण्यास मदत
• पोट जास्त वेळ भरल्यासारखे राहते
• वजन नियंत्रणात मदत
• शरीराला दीर्घकाळ ऊर्जा मिळते
डॉ. भाग्येश कुलकर्णी यांच्या मते गव्हाच्या पोळीऐवजी किंवा त्यासोबत ज्वारी-बाजरीच्या भाकरीचा समावेश करणे फायदेशीर ठरू शकते.

२. डाळी आणि कडधान्ये
मूग, मसूर, हरभरा आणि चवळी यांसारखे पदार्थ प्रथिने आणि फायबरचा उत्तम स्रोत आहेत.

फायदे
• स्नायू मजबूत राहण्यास मदत
• भूक नियंत्रणात राहते
• साखरेचे संतुलन राखण्यास सहाय्य
• शरीराला आवश्यक प्रथिने मिळतात

३. हिरव्या भाज्या आणि सॅलड
डॉ. भाग्येश कुलकर्णी यांच्या चर्चांमध्ये हिरव्या भाज्यांचे महत्त्व वारंवार सांगितले जाते.

फायदे
• कमी कॅलरी
• भरपूर जीवनसत्त्वे आणि खनिजे
• पचन सुधारण्यास मदत
• वजन नियंत्रणात सहाय्य

४. भात आणि पोळी — योग्य प्रमाण महत्त्वाचे
त्यांच्या मते भात किंवा पोळी पूर्णपणे बंद करण्याची गरज नसते. मात्र प्रमाण नियंत्रणात ठेवणे आवश्यक असते.
• पांढऱ्या तांदळाऐवजी हातसडीचा किंवा ब्राउन राईस वापरावा
• अति प्रमाण टाळावे
• फायबरयुक्त पदार्थांसोबत सेवन करावे
• रात्री हलका आहार घ्यावा

५. फळांचे योग्य सेवन
फळे शरीरासाठी उपयुक्त असली तरी योग्य प्रमाण महत्त्वाचे आहे.
उपयुक्त फळे
• पेरू
• सफरचंद
• पपई
• संत्री
लक्षात ठेवा
फळांचा रस पिण्यापेक्षा संपूर्ण फळ खाणे अधिक फायदेशीर असते.
packaged food आणि जास्त साखर असलेले पदार्थ शरीरासाठी हानिकारक ठरू शकतात.

कमी करावेत असे पदार्थ :
 थंड पेये
 मिठाई
 बेकरी पदार्थ
 मैद्याचे पदार्थ
 जास्त तळलेले पदार्थ
 पॅकेज्ड स्नॅक्स
हे पदार्थ रक्तातील साखर वेगाने वाढवू शकतात आणि वजन वाढण्यास कारणीभूत ठरू शकतात.

Mindful Eating चे महत्त्व :
त्यांच्या पॉडकास्टमध्ये “Mindful Eating” या संकल्पनेवर विशेष भर दिला जातो. घाईघाईने खाणे, सतत काहीतरी खात राहणे किंवा मोबाईल पाहताना अन्न सेवन करणे या सवयी आरोग्यासाठी चांगल्या नाहीत.

योग्य खाण्याच्या सवयी :
• शांतपणे जेवण करणे
• अन्न चावून खाणे
• वेळेवर जेवणे
• अति खाणे टाळणे
डॉ. भाग्येश कुलकर्णी यांच्या मार्गदर्शनानुसार भारतीय आहार हा मधुमेहासाठी समस्या नसून चुकीच्या सवयी ही मुख्य समस्या असू शकते. पारंपरिक, संतुलित आणि नैसर्गिक भारतीय आहार योग्य प्रमाणात घेतल्यास शरीरासाठी तो अत्यंत फायदेशीर ठरू शकतो.