डायबेटीस फक्त रक्तातील साखरेचा आजार नाही, तर तुमच्या जीवनशैलीचा परिपूर्ण आरसा आहे. योग्य व्यायाम आणि सातत्यपूर्ण सवयींच्या मदतीने तुम्ही या आजारावर नियंत्रण मिळवू शकता.

डॉ. भाग्येश कुलकर्णी यांच्या मतानुसार डायबेटीस नियंत्रणासाठी सुरक्षित आणि प्रभावी उपाय खालील प्रमाणे:-
1) चालणे (Brisk Walking):
डायबेटीस नियंत्रणात ठेवण्यासाठी औषधांइतकाच महत्त्वाचा घटक म्हणजे नियमित आणि योग्य व्यायाम, असे डॉ. भाग्येश कुलकर्णी त्यांच्या YouTube मार्गदर्शनात नेहमी सांगतात. योग्य प्रकारे केलेला व्यायाम शरीरातील पेशींना इन्सुलिनसाठी अधिक संवेदनशील बनवतो, रक्तातील साखर नियंत्रित ठेवतो आणि दीर्घकालीन गुंतागुंत टाळण्यास मदत करतो. चालणे (Brisk Walking) हा डायबेटीक लोकांसाठी सर्वात सुरक्षित आणि प्रभावी व्यायाम आहे.रोज ३० ते ४५ मिनिटे मध्यम गतीने चालल्यास शरीरातील मोठे स्नायू सक्रिय होतात आणि ते जास्त प्रमाणात ग्लुकोज वापरतात. विशेषतः जेवणानंतर १०–१५ मिनिटे चालणे रक्तातील साखरेचा अचानक होणारा वाढीव परिणाम (post-meal spike) कमी करण्यासाठी खूप उपयुक्त ठरते.

2) हलकी स्ट्रेंथ ट्रेनिंग (Light Strength Training):
हलके डम्बेल्स, रेसिस्टन्स बँड, वॉल पुश-अप्स किंवा स्क्वॅट्ससारखे व्यायाम स्नायू मजबूत करतात. स्नायू जितके मजबूत तितका शरीराचा ग्लुकोज वापर जास्त, त्यामुळे इन्सुलिन रेसिस्टन्स कमी होण्यास मदत होते. आठवड्यातून २–३ वेळा अशी हलकी स्ट्रेंथ ट्रेनिंग करणे डायबेटीक लोकांसाठी फायदेशीर ठरते.

3) योग आणि स्ट्रेचिंग (Yoga & Stretching):
डायबेटीस नियंत्रणासाठी योग आणि स्ट्रेचिंगचे महत्त्व खूप आहे. भुजंगासन, पवनमुक्तासन, सूर्यनमस्कार यांसारखी योगासने पचनसंस्था सुधारतात, ताण कमी करतात आणि शरीरातील रक्ताभिसरण सुधारतात. मानसिक ताण कमी झाला की रक्तातील साखरही अधिक स्थिर राहते, हे त्यांनी अनेक वेळा अधोरेखित केले आहे.

4) पोट व चालना देणारे व्यायाम (Core & Movement Exercises):
तसेच, हलकी हालचाल देणारे व्यायाम जसे सायकलिंग, स्टेप-अप्स किंवा सौम्य चढावर चालणे हे डायबेटीक लोकांसाठी उपयुक्त ठरतात. हे व्यायाम शरीराला थकवणारे नसून कॅलरी बर्न वाढवतात आणि पोटाभोवतीची चरबी कमी करण्यास मदत करतात, ज्याचा थेट परिणाम साखर नियंत्रणावर होतो.

5) श्वसन/सन्यासिधी व्यायाम (Breathing / Relaxation Exercises):
श्वसन व्यायाम आणि प्राणायाम हा डायबेटीस मॅनेजमेंटचा दुर्लक्षित पण महत्त्वाचा भाग आहे. अनुलोम-विलोम, दीर्घ श्वसन किंवा भ्रामरीसारखे प्राणायाम तणाव कमी करतात, झोप सुधारतात आणि हार्मोनल संतुलन राखण्यास मदत करतात. तणाव कमी झाला की रक्तातील साखरेची चढ-उतारही कमी होते, हे डायबेटीक रुग्णांनी समजून घेणे अत्यंत आवश्यक आहे.

डॉ. भाग्येश कुलकर्णी यांच्या मार्गदर्शनानुसार, डायबेटीस असलेल्या लोकांनी अतिशय कठीण किंवा जड व्यायाम करण्याची गरज नसते. नियमित चालणे, थोडी स्ट्रेंथ ट्रेनिंग, योग आणि श्वसन व्यायाम यांचा योग्य समतोल ठेवला तर औषधांचा परिणाम अधिक चांगला दिसून येतो. सातत्य, शिस्त आणि जीवनशैलीतील छोटे पण योग्य बदल हेच डायबेटीस नियंत्रणाचे खरे गुपित आहे.