भात खाल्ल्याने डायबिटीस होतो का? जाणून घ्या सत्य!
आपल्या रोजच्या जेवणात भात हा एक महत्त्वाचा पदार्थ आहे. अनेकांना वरण-भात, आमटी-भात, खिचडी किंवा मसालेभात खायला आवडतो. पण डायबिटीस झाल्यानंतर अनेकांना डॉक्टर किंवा नातेवाईकांकडून एक सल्ला दिला जातो — भात खाणं बंद करा!मग खरंच भात खाल्ल्याने डायबिटीस होतो का? डायबिटीस असलेल्या व्यक्तीने भात पूर्णपणे बंद करावा का? चला, यामागचं वैज्ञानिक सत्य समजून घेऊया.
१. भात खाल्ल्याने रक्तातील साखर का वाढते?
भातामध्ये मुख्यतः कार्बोहायड्रेट्स असतात. आपण भात खाल्ल्यानंतर पचनसंस्थेत या कार्बोहायड्रेट्सचे ग्लुकोजमध्ये रूपांतर होते. हे ग्लुकोज रक्तामध्ये शोषले जाते आणि त्यामुळे रक्तातील साखरेची पातळी वाढते. सामान्य परिस्थितीत स्वादुपिंडातून तयार होणारे इन्सुलिन हे संप्रेरक ग्लुकोज शरीरातील पेशींमध्ये पोहोचवण्यास मदत करते. मात्र शरीरातील पेशी इन्सुलिनला योग्य प्रतिसाद देत नसतील, तर रक्तातील साखरेची पातळी जास्त राहू शकते. यालाच इन्सुलिन रेसिस्टन्स म्हणतात.
२. डायबिटीस होण्यामागे फक्त भात जबाबदार आहे का?
नाही!
डायबिटीस होण्यासाठी फक्त भात किंवा साखर खाणे जबाबदार नसते. टाइप २ डायबिटीस हा अनेक कारणांमुळे विकसित होणारा आजार आहे. त्यामध्ये इन्सुलिन रेसिस्टन्स, आनुवंशिकता, पोटाभोवती वाढलेली चरबी, शारीरिक हालचालींचा अभाव आणि असंतुलित आहार यांचा समावेश होतो. म्हणूनच फक्त भात बंद केला आणि बाकीच्या चुकीच्या सवयी तशाच ठेवल्या, तर डायबिटीस नियंत्रणात येईलच असे नाही.
३. पांढरा भात खाल्ल्याने साखर लवकर वाढते का?
पांढऱ्या भातामध्ये तंतुमय पदार्थांचे प्रमाण तुलनेने कमी असते. त्यामुळे काही प्रकारच्या पांढऱ्या भाताचे पचन लवकर होते आणि रक्तातील साखर तुलनेने वेगाने वाढू शकते. मात्र सर्व प्रकारच्या भातांचा रक्तातील साखरेवर सारखाच परिणाम होत नाही. भाताचा प्रकार, शिजवण्याची पद्धत, खाल्लेले प्रमाण आणि त्यासोबत खाल्लेले इतर पदार्थ यांवर हा परिणाम अवलंबून असतो.
४. डायबिटीसच्या रुग्णाने भात पूर्णपणे बंद करावा का?
प्रत्येक डायबिटीसच्या रुग्णाने भात पूर्णपणे बंद करण्याची आवश्यकता नसते. भात किती प्रमाणात खावा, हे त्या व्यक्तीचे वजन, रक्तातील साखरेची पातळी, औषधोपचार आणि शारीरिक हालचाली यांवर अवलंबून असते. भातासोबत डाळ, कडधान्ये, पालेभाज्या, कोशिंबीर किंवा प्रथिनयुक्त पदार्थ खाल्ल्यास जेवण अधिक संतुलित होते. भाताचा मोठा ढीग खाण्याऐवजी मर्यादित प्रमाणात भात घेणे अधिक योग्य ठरू शकते.
५. कोणता भात खाणे अधिक योग्य?
डायबिटीस असलेल्या व्यक्तींसाठी ब्राऊन राईस किंवा कमी प्रक्रिया केलेला भात हे पर्याय उपयुक्त ठरू शकतात.यामध्ये पांढऱ्या भाताच्या तुलनेत अधिक तंतुमय पदार्थ असू शकतात. परंतु कोणताही भात किती प्रमाणात खाल्ला जातो, हे महत्त्वाचे आहे. ब्राऊन राईस असला तरी तो अमर्याद प्रमाणात खाणे योग्य नाही.
६. भातापेक्षा जीवनशैली महत्त्वाची का आहे?
डायबिटीस नियंत्रणासाठी केवळ एखादा पदार्थ बंद करणे पुरेसे नसते. आपल्या संपूर्ण जीवनशैलीकडे लक्ष देणे गरजेचे आहे. नियमित व्यायाम, वजन नियंत्रण, पुरेशी झोप, मानसिक ताणाचे व्यवस्थापन आणि संतुलित आहार या गोष्टी इन्सुलिनची संवेदनशीलता सुधारण्यास मदत करतात. विशेषतः पोटाभोवती अतिरिक्त चरबी असलेल्या व्यक्तींनी वजन नियंत्रणाकडे लक्ष देणे आवश्यक आहे.
७. भात खाल्ल्यानंतर काय काळजी घ्यावी?
भात खाल्ल्यानंतर लगेच दीर्घकाळ बसून राहण्याऐवजी थोडे चालणे फायदेशीर ठरू शकते. जेवणानंतर १० ते १५ मिनिटे चालल्याने रक्तातील साखरेच्या नियंत्रणास मदत होऊ शकते. तसेच भात खाल्ल्यानंतर रक्तातील साखर किती वाढते, हे तपासून आपल्या शरीराचा प्रतिसाद समजून घेता येतो.
निष्कर्ष
भात हा डायबिटीसचा एकमेव कारणीभूत पदार्थ नाही. परंतु भाताचे अतिप्रमाणात सेवन, असंतुलित आहार आणि चुकीची जीवनशैली यामुळे टाइप २ डायबिटीसचा धोका वाढू शकतो. डायबिटीस नियंत्रणासाठी केवळ भात बंद करण्यापेक्षा संपूर्ण आहार, इन्सुलिन रेसिस्टन्स, वजन आणि शारीरिक हालचालींकडे लक्ष देणे अधिक महत्त्वाचे आहे.
म्हणून लक्षात ठेवा — भात खाणे चुकीचे नाही, पण भाताचे प्रमाण आणि तुमची एकूण जीवनशैली योग्य असणे आवश्यक आहे. डायबिटीसची औषधे किंवा इन्सुलिन स्वतःहून बंद करू नका. आहारात मोठे बदल करण्यापूर्वी आपल्या डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.
आपल्या मधुमेह, बी.पी., थायरॉईड, इत्यादि जीवनशैलीशी निगडित आजारांची मूळ कारणे आणि त्यावरील नैसर्गिक उपचार याविषयी सखोल मार्गदर्शन घेण्यासाठी आजच आमच्या ऑनलाईन वर्कशॉप मध्ये शामिल व्हा. आमच्या वेबसाइट वर जाऊन मोफत आपल नाव रजिस्टर करा. https://drbhagyeshkulkarni.com/free-webinar-diabetes-lifestyle-management
नियमित अपडेटसाठी आम्हाला फेसबुक, इंस्टाग्राम वर फॉलो करा आणि आमच्या यूट्यूब चैनलला सब्सक्राइब करा!
DFF प्रोग्रॅम बद्दल अधिक माहितीसाठी आमच्या वेबसाइट https://drbhagyeshculkarni.com ला भेट द्या
अधिक माहितीसाठी कृपया पुढील नंबर वर संपर्क करा. 9511218891