आजकाल तरुण वयातच डायबिटीस का होतोय?

आजकाल अनेकांची एकच तक्रार असते. वजन फार वाढलेलं नाही, पण पोट मात्र दिवसेंदिवस पुढे येत आहे. काही जण सकाळी चालायला जातात, काही जण जेवण कमी करतात, तर काही जण पोटाचे व्यायाम करतात. तरीसुद्धा पोटाची चरबी कमी होत नाही.

• पोटाची चरबी का वाढते?
पोटाची चरबी वाढण्यामागे अनेक कारणं असू शकतात.
शरीराच्या गरजेपेक्षा जास्त कॅलरी खाणे.
सतत बसून काम करणे आणि शारीरिक हालचाल कमी असणे.
साखर, गोड पेये आणि प्रक्रिया केलेल्या पदार्थांचे जास्त सेवन.
अपुरी झोप आणि सततचा मानसिक ताण.
वयानुसार स्नायूंचे प्रमाण कमी होणे.
इन्सुलिन रेझिस्टन्स आणि काही हार्मोनल समस्या.
डॉ. भाग्येश कुलकर्णी यांच्या मार्गदर्शनानुसार, वजनवाढ समजून घेताना फक्त आहाराकडे न पाहता शरीराचे चयापचय, झोप, हार्मोन्स आणि जीवनशैली यांचाही विचार करणे आवश्यक आहे.

• पोटाची चरबी आणि इन्सुलिन रेझिस्टन्स यांचा काय संबंध आहे?
आपण जेव्हा अन्न खातो, विशेषतः कार्बोहायड्रेटयुक्त पदार्थ खातो, तेव्हा शरीरात ग्लुकोज तयार होतो. हा ग्लुकोज पेशींमध्ये पोहोचवण्यासाठी इन्सुलिन हा हार्मोन महत्त्वाची भूमिका बजावतो. मात्र काही व्यक्तींमध्ये शरीरातील पेशी इन्सुलिनला अपेक्षित प्रतिसाद देत नाहीत. या स्थितीला इन्सुलिन रेझिस्टन्स म्हणतात. पोटाच्या आतील अवयवांभोवती जमा होणाऱ्या चरबीला व्हिसरल फॅट म्हणतात. या चरबीचे प्रमाण जास्त असल्यास इन्सुलिन रेझिस्टन्स, टाइप २ मधुमेह, फॅटी लिव्हर आणि हृदयविकारांचा धोका वाढू शकतो. म्हणूनच पोटाची चरबी कमी करण्याचा उद्देश केवळ दिसण्यासाठी नसून शरीराचे चयापचय आरोग्य सुधारण्यासाठीही असला पाहिजे.

• पोटाची चरबी कमी करण्यासाठी आहारात कोणते बदल करावेत?
पोटाची चरबी कमी करायची असेल तर सर्वप्रथम रोजच्या आहाराकडे लक्ष देणे आवश्यक आहे.
 पहिला बदल — साखरेचे प्रमाण कमी करा. चहा-कॉफीतील अतिरिक्त साखर, शीतपेये, पॅकेज्ड ज्यूस, मिठाई आणि गोड पदार्थ यांचे सेवन कमी करा.
 दुसरा बदल — मैदा आणि प्रक्रिया केलेले पदार्थ मर्यादित ठेवा. बिस्किटे, केक, पेस्ट्री, चिप्स, पिझ्झा आणि इतर अतिप्रक्रिया केलेल्या पदार्थांचे वारंवार सेवन टाळा.
 तिसरा बदल — आहारात प्रथिनांचे प्रमाण योग्य ठेवा. डाळी, कडधान्ये, मूग, हरभरा, दही, पनीर, अंडी आणि मासे यांसारख्या पदार्थांचा आहारात समावेश करा. प्रथिने पोट भरल्याची भावना टिकवून ठेवण्यास आणि वजन कमी करताना स्नायूंचे संरक्षण करण्यास मदत करतात.
 चौथा बदल — भाज्या आणि फायबर वाढवा. पालेभाज्या, कोशिंबीर, मोड आलेली कडधान्ये आणि संपूर्ण फळे खा.
 पाचवा बदल — जेवणाचे प्रमाण नियंत्रित करा. भात किंवा पोळी पूर्णपणे बंद करण्याची गरज नाही. मात्र त्यांचे प्रमाण आपल्या गरजेनुसार ठेवा.
डॉ. भाग्येश कुलकर्णी यांच्या आहारविषयक मार्गदर्शनात प्रथिने, वनस्पतीजन्य पदार्थ आणि योग्य प्रमाणातील आरोग्यदायी चरबी यांचा समतोल राखण्यावर भर दिला आहे.

• फक्त चालण्याने पोटाची चरबी कमी होते का?
चालणे हा आरोग्यासाठी अत्यंत चांगला व्यायाम आहे. पण केवळ चालणे पुरेसे असेलच असे नाही. पोटाची चरबी कमी करण्यासाठी दोन प्रकारचे व्यायाम फायदेशीर ठरतात.

• कार्डिओ व्यायाम
वेगाने चालणे, सायकल चालवणे, पोहणे किंवा इतर एरोबिक व्यायाम यामुळे शरीराचा ऊर्जा खर्च वाढतो. आठवड्याला किमान १५० मिनिटे मध्यम तीव्रतेचा व्यायाम करण्याचे लक्ष्य ठेवा.

• स्नायू बळकट करणारे व्यायाम
स्क्वॅट्स, पुश-अप्स, हलक्या वजनांचे व्यायाम आणि इतर स्ट्रेंथ ट्रेनिंग आठवड्यातून किमान दोन दिवस करा. यामुळे वजन कमी करताना स्नायूंचे प्रमाण टिकवण्यास मदत होते. एक महत्त्वाची गोष्ट लक्षात घ्या. फक्त पोटाचे व्यायाम केल्याने पोटावरील चरबी निवडकपणे कमी होत नाही. पोटाचे स्नायू मजबूत होऊ शकतात. मात्र पोटाची चरबी कमी करण्यासाठी शरीरातील एकूण अतिरिक्त चरबी कमी करावी लागते.

• कमी झोपेमुळे पोटाची चरबी वाढू शकते का?
होय.
झोप आणि वजन यांचा जवळचा संबंध आहे. सतत अपुरी झोप घेतल्यास भूक नियंत्रित करणाऱ्या हार्मोन्सवर परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे काही व्यक्तींमध्ये भूक वाढणे, गोड पदार्थ खाण्याची इच्छा होणे आणि दिवसभर थकवा जाणवणे अशा समस्या दिसू शकतात. अपुऱ्या झोपेमुळे व्यायाम करण्याची इच्छाही कमी होऊ शकते. म्हणूनच रोज साधारण सात ते नऊ तास चांगली झोप घेण्याचा प्रयत्न करा. डॉ. भाग्येश कुलकर्णी यांच्या वजनवाढ आणि चयापचयाविषयीच्या लेखातही पुरेशी झोप आणि तणाव नियंत्रणाचे महत्त्व स्पष्ट केले आहे.

• मानसिक ताण आणि पोटाची चरबी
अनेक जण आहार आणि व्यायामाकडे लक्ष देतात, पण मानसिक ताणाकडे दुर्लक्ष करतात. सततच्या ताणामुळे शरीरातील कॉर्टिसॉल या हार्मोनच्या कार्यावर परिणाम होऊ शकतो. दीर्घकालीन ताणामुळे काही व्यक्तींमध्ये भूक वाढणे, भावनिक कारणांमुळे जास्त खाणे आणि झोप बिघडणे अशा समस्या निर्माण होतात. यामुळे वजन नियंत्रण कठीण होऊ शकते. ताण कमी करण्यासाठी दररोज काही वेळ चालणे, ध्यान करणे, श्वसनाचे व्यायाम करणे आणि पुरेशी विश्रांती घेणे फायदेशीर ठरू शकते.

• पोटाची चरबी कमी करण्यासाठी उपवास करावा का?
अनेकांना वाटते की दिवसातून एकदाच जेवल्याने किंवा दीर्घकाळ उपाशी राहिल्याने पोटाची चरबी पटकन कमी होते. पण हे प्रत्येकाच्या बाबतीत खरे असेलच असे नाही. इंटरमिटंट फास्टिंगमुळे काही व्यक्तींना एकूण कॅलरी कमी करण्यास मदत होते. मात्र वजन कमी होण्यासाठी दिवसभरात घेतलेल्या आणि खर्च झालेल्या ऊर्जेचा समतोल महत्त्वाचा असतो. उपवास करत असतानाही जेवणाच्या वेळेत जास्त कॅलरी घेतल्या तर वजन कमी होणार नाही. विशेषतः मधुमेह असलेल्या आणि रक्तातील साखर कमी करणारी औषधे घेणाऱ्या व्यक्तींनी डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय दीर्घकाळ उपवास करू नये.

• पोटाची चरबी कमी होण्यासाठी किती दिवस लागतात?
पोटाची चरबी एका आठवड्यात किंवा दहा दिवसांत पूर्णपणे कमी होत नाही. वजन कमी होण्याचा वेग व्यक्तीनुसार बदलतो. साधारणपणे आठवड्याला अर्धा ते एक किलो वजन कमी होणे हे अनेक प्रौढांसाठी व्यवहार्य लक्ष्य असू शकते. मात्र प्रत्येकासाठी हा वेग योग्य असेलच असे नाही. वजनाबरोबरच कंबरेचा घेर मोजणेही महत्त्वाचे आहे. भारतीय प्रौढांमध्ये सामान्यतः पुरुषांसाठी ९० सेंमी आणि महिलांसाठी ८० सेंमी किंवा त्यापेक्षा अधिक कंबरेचा घेर हा वाढलेल्या चयापचयविषयक धोक्याचा संकेत मानला जातो. त्यामुळे केवळ वजनकाट्यावरचे आकडे न पाहता कंबरेच्या घेरात होणाऱ्या बदलांकडेही लक्ष द्या.

• पोटाची चरबी कमी करण्यासाठी रोज काय करावे?
आपल्या दिनचर्येत पुढील सवयींचा समावेश करा.
१. सकाळी उठल्यानंतर नियमित वेळेत दिवसाची सुरुवात करा.
२. दिवसभर पुरेसे पाणी प्या.
३. रोज किमान तीस मिनिटे वेगाने चालण्याचा प्रयत्न करा.
४. प्रत्येक मुख्य जेवणात प्रथिने आणि भाज्यांचा समावेश करा.
५. गोड पेये आणि अतिरिक्त साखर टाळा.
६. जेवणानंतर दहा ते पंधरा मिनिटे हलके चालण्याची सवय लावा.
७. आठवड्यातून दोन ते तीन दिवस स्नायू बळकट करणारे व्यायाम करा.
८. रोज सात ते नऊ तास झोप घ्या.
९. आठवड्यातून एकदा वजन आणि दर दोन ते चार आठवड्यांनी कंबरेचा घेर मोजा.
१०. झटपट परिणाम देणाऱ्या औषधांवर, डिटॉक्स पेयांवर किंवा फॅट बर्नरवर अवलंबून राहू नका.

• पोटाची चरबी कमी करताना कोणत्या चुका टाळाव्यात?
पोटाची चरबी कमी करण्याच्या प्रयत्नात अनेक जण काही सामान्य चुका करतात. काही जण भात आणि पोळी पूर्णपणे बंद करतात, पण इतर पदार्थांमधून जास्त कॅलरी घेतात. काही जण फक्त पोटाचे व्यायाम करतात. काही जण दिवसभर उपाशी राहतात आणि रात्री भरपूर जेवतात. तर काही जण वजन कमी करण्यासाठी लिंबूपाणी, मध, दालचिनी किंवा तथाकथित डिटॉक्स पेयांवर अवलंबून राहतात. लक्षात ठेवा, कोणतेही एक पेय किंवा घरगुती पदार्थ पोटाची चरबी थेट वितळवत नाही. योग्य आहार, नियमित व्यायाम, पुरेशी झोप आणि सातत्यपूर्ण जीवनशैलीतील बदल हेच दीर्घकालीन वजन नियंत्रणाचे मुख्य आधार आहेत.

पोटाची चरबी वाढणे ही केवळ दिसण्याशी संबंधित समस्या नाही. पोटाच्या आतील अवयवांभोवती अतिरिक्त चरबी साचल्यास मधुमेह, फॅटी लिव्हर, उच्च रक्तदाब आणि हृदयविकारांचा धोका वाढू शकतो. म्हणूनच पोटाची चरबी कमी करण्यासाठी फक्त कमी खाणे किंवा जास्त व्यायाम करणे एवढ्यावर लक्ष केंद्रित करू नका. आपला आहार, शारीरिक हालचाल, झोप, मानसिक ताण आणि एकूण जीवनशैली सुधारण्यावर भर द्या. पोटाची चरबी कमी करण्याचा सर्वात प्रभावी मार्ग म्हणजे शरीरातील एकूण अतिरिक्त चरबी हळूहळू कमी करणे आणि स्नायूंचे आरोग्य टिकवून ठेवणे. हे बदल सातत्याने केल्यास वजन नियंत्रणासोबतच शरीराचे एकूण आरोग्य सुधारण्यास मदत होऊ शकते.

आपल्या मधुमेह, बी.पी., थायराइड, इत्यादि जीवनशैलीशी निगडित आजारांची मूळ कारणे आणि त्यावरील नैसर्गिक उपचार याविषयी सखोल मार्गदर्शन घेण्यासाठी आजच आमच्या ऑनलाईन वर्कशॉप मध्ये शामिल व्हा. आमच्या वेबसाइट वर जाऊन मोफत आपला नाव रजिस्टर करा. https://drbhagyeshkulkarni.com/free-webinar-diabetes-lifestyle-management

नियमित अपडेटसाठी आम्हाला फेसबुक, इंस्टाग्राम वर फॉलो करा आणि आमच्या यूट्यूब चैनलला सब्सक्राइब करा!

DFF प्रोग्रॅम बद्दल अधिक माहितीसाठी आमच्या वेबसाइट https://drbhagyeshculkarni.com ला भेट द्या  

अधिक माहितीसाठी कृपया पुढील नंबर वर संपर्क करा.  9511218891

Scroll to Top