Author name: Prajakta Kapse

डायबेटीसमध्ये वजन कमी का होत नाही? इन्सुलिन रेसिस्टन्स समजून घेतल्याशिवाय उत्तर मिळणार नाही!

“मी कमी खातो… तरीही वजन कमी का होत नाही!” हा प्रश्न आज प्रत्येक दुसरा मधुमेही रुग्ण विचारताना दिसतो. मी गोड पूर्ण बंद केले आहे, रोज 45 मिनिटे चालतो, औषधे नियमित घेतो. तरीही पोटावरील चरबी कमी होत नाही. अनेकांना वाटते की वजन कमी होत नाही कारण ते पुरेसा व्यायाम करत नाहीत. पण डॉ. भाग्येश कुलकर्णी त्यांच्या शैक्षणिक व्याख्यानांमध्ये वारंवार एक महत्त्वाची संकल्पना मांडतात की टाईप-2 डायबेटीस हा केवळ रक्तातील साखर वाढण्याचा आजार नसून, त्यामागे इन्सुलिन रेसिस्टन्स हा मुख्य घटक असू शकतो.

मधुमेह नियंत्रणासाठी व्यायाम किती महत्त्वाचा आहे? अँटी-ग्रॅव्हिटी व्यायामांमध्ये शरीराचे स्नायू सक्रिय राहतात, ज्यामुळे ताकद, संतुलन आणि हालचाल सुधारण्यास मदत होऊ शकते. खुर्चीतून उठणे-बसणे, भिंतीवर पुश-अप्स, टाचा उचलणे, जागेवर चालणे यांसारखे सोपे व्यायाम घरच्या घरी करता येतात. मधुमेहासाठी कोणते अँटी-ग्रॅव्हिटी व्यायाम उपयुक्त आहेत, ते कसे करावेत आणि व्यायाम करताना कोणती काळजी घ्यावी? जाणून घ्या या ब्लॉगमध्ये.

उन्हाळ्यातील वाढती उष्णता आणि शरीरातील पाण्याची कमतरता यामुळे मधुमेह असलेल्या व्यक्तींना विशेष काळजी घेणे गरजेचे असते. पुरेसे पाणी पिणे, साखरयुक्त थंड पेये टाळणे, संतुलित आहार घेणे, नियमित रक्तातील साखर तपासणे आणि पायांची काळजी घेणे या साध्या सवयी उन्हाळ्यात आरोग्य सांभाळण्यास मदत करू शकतात. उन्हाळ्यात मधुमेह नियंत्रणात ठेवण्यासाठी कोणती काळजी घ्यावी आणि कोणत्या चुका टाळाव्यात? जाणून घ्या या ब्लॉगमध्ये.

मधुमेह नियंत्रणासाठी घरगुती उपाय कोणते? मेथी दाणे, कारले, दालचिनी, आवळा यांसारखे नैसर्गिक उपाय मधुमेह व्यवस्थापनात काही प्रमाणात सहाय्यकारी ठरू शकतात. पण फक्त घरगुती उपायांवर अवलंबून राहणे पुरेसे नाही. योग्य आहार, नियमित व्यायाम, पुरेशी झोप, ताणतणावाचे व्यवस्थापन आणि डॉक्टरांच्या सल्ल्याने उपचार घेणे तितकेच महत्त्वाचे आहे. मधुमेह नियंत्रणासाठी कोणते घरगुती उपाय वापरता येतील आणि कोणती काळजी घ्यावी? जाणून घ्या या ब्लॉगमध्ये.

मधुमेह झाला म्हणजे भात, पोळी किंवा आवडते भारतीय पदार्थ खाणे बंद करावे लागते का? अजिबात नाही! डॉ. भाग्येश कुलकर्णी यांच्याकडून जाणून घ्या, ज्वारी, बाजरी, डाळी, भाज्या आणि फळांचा संतुलित आहारात कसा समावेश करावा. योग्य आहाराचे प्रमाण, वेळ आणि Mindful Eating च्या सवयींमुळे रक्तातील साखर नियंत्रणात ठेवण्यास आणि वजन व्यवस्थापनास कशी मदत होऊ शकते, हे जाणून घ्या.

डॉ. भाग्येश कुलकर्णी यांच्या मते, मधुमेह हा फक्त रक्तातील साखर वाढण्याचा आजार नाही—तो शरीराच्या संपूर्ण कार्यपद्धतीत बिघाड झाल्याचे लक्षण आहे. आणि या सगळ्या प्रक्रियेचा केंद्रबिंदू म्हणजे आपली पचनसंस्था.
जर पोट निरोगी नसेल, तर कितीही औषधे घेतली तरी साखर पूर्णपणे नियंत्रणात येणे कठीण होते. त्यामुळे “पचनसंस्था सुधारली तरच मधुमेह सुधारतो” हा त्यांचा स्पष्ट आणि ठाम संदेश आहे.

आपल्यापैकी अनेकांना आंबा खूप आवडतो. उन्हाळा आला की आंब्याशिवाय दिवस अपूर्ण वाटतो. पण डायबिटीज झाल्यावर डॉक्टर, नातेवाईक किंवा स्वतःच्या भीतीमुळे आपण सर्वप्रथम आंबा सोडतो. मनात कायम एक भीती असते—‘आंबा खाल्ला तर साखर वाढेल का?’ आणि या भीतीमुळे आपण आवडती गोष्टही टाळतो.

डॉ. भाग्येश कुलकर्णी यांच्या मते, प्री- डायबिटीस ही अशी अवस्था आहे ज्यामध्ये शरीरातील रक्तातील साखरेचे
प्रमाण सामान्य मर्यादेपेक्षा वाढलेले असते, पण ते अद्याप डायबिटीसच्या पातळीपर्यंत पोहोचलेले नसते. ही
अवस्था शरीरातील इन्सुलिन रेसिस्टन्समुळे निर्माण होते, म्हणजेच शरीर इन्सुलिन या हार्मोनचा योग्य वापर करू
शकत नाही.

दूध — एक साधा, रोजचा आणि “हेल्दी” समजला जाणारा पदार्थ. पण तुम्हाला माहिती आहे का, की मधुमेह असताना हेच दूध तुमच्या ब्लड शुगरवर परिणाम करू शकते? मधुमेह व्यवस्थापनामध्ये आहाराचे महत्त्व अधोरेखित करताना डॉ. भाग्येश कुलकर्णी यांनी दूध या दैनंदिन अन्नपदार्थाबाबत काही महत्त्वपूर्ण निरीक्षणे मांडली आहेत, ज्यांचा विचार करणे आवश्यक आहे. चला तर मग, या विषयामागचे सत्य समजून घेऊया.

“डायबेटीस असलेल्या व्यक्तींनी आंबा पूर्णपणे टाळावा” ही समजूत वैज्ञानिकदृष्ट्या योग्य नाही. डॉ. भाग्येश कुलकर्णी वारंवार सांगतात की डायबेटीस हा “अन्नावर बंदी घालण्याचा आजार” नसून “चयापचय नियंत्रणाचा (मेटाबॉलिक नियंत्रणाचा ) आजार” आहे. म्हणजेच कोणताही पदार्थ पूर्णपणे बंद करण्यापेक्षा तो शरीरात कसा पचतो, त्याचा रक्तातील साखरेवर कसा परिणाम होतो आणि तो आपण कशा पद्धतीने खातो हे समजून घेणे अधिक महत्त्वाचे आहे