Author name: Prajakta Kapse

डॉ. भाग्येश कुलकर्णी यांच्या मते, मधुमेह हा फक्त रक्तातील साखर वाढण्याचा आजार नाही—तो शरीराच्या संपूर्ण कार्यपद्धतीत बिघाड झाल्याचे लक्षण आहे. आणि या सगळ्या प्रक्रियेचा केंद्रबिंदू म्हणजे आपली पचनसंस्था.
जर पोट निरोगी नसेल, तर कितीही औषधे घेतली तरी साखर पूर्णपणे नियंत्रणात येणे कठीण होते. त्यामुळे “पचनसंस्था सुधारली तरच मधुमेह सुधारतो” हा त्यांचा स्पष्ट आणि ठाम संदेश आहे.

आपल्यापैकी अनेकांना आंबा खूप आवडतो. उन्हाळा आला की आंब्याशिवाय दिवस अपूर्ण वाटतो. पण डायबिटीज झाल्यावर डॉक्टर, नातेवाईक किंवा स्वतःच्या भीतीमुळे आपण सर्वप्रथम आंबा सोडतो. मनात कायम एक भीती असते—‘आंबा खाल्ला तर साखर वाढेल का?’ आणि या भीतीमुळे आपण आवडती गोष्टही टाळतो.

डॉ. भाग्येश कुलकर्णी यांच्या मते, प्री- डायबिटीस ही अशी अवस्था आहे ज्यामध्ये शरीरातील रक्तातील साखरेचे
प्रमाण सामान्य मर्यादेपेक्षा वाढलेले असते, पण ते अद्याप डायबिटीसच्या पातळीपर्यंत पोहोचलेले नसते. ही
अवस्था शरीरातील इन्सुलिन रेसिस्टन्समुळे निर्माण होते, म्हणजेच शरीर इन्सुलिन या हार्मोनचा योग्य वापर करू
शकत नाही.

दूध — एक साधा, रोजचा आणि “हेल्दी” समजला जाणारा पदार्थ. पण तुम्हाला माहिती आहे का, की मधुमेह असताना हेच दूध तुमच्या ब्लड शुगरवर परिणाम करू शकते? मधुमेह व्यवस्थापनामध्ये आहाराचे महत्त्व अधोरेखित करताना डॉ. भाग्येश कुलकर्णी यांनी दूध या दैनंदिन अन्नपदार्थाबाबत काही महत्त्वपूर्ण निरीक्षणे मांडली आहेत, ज्यांचा विचार करणे आवश्यक आहे. चला तर मग, या विषयामागचे सत्य समजून घेऊया.

“डायबेटीस असलेल्या व्यक्तींनी आंबा पूर्णपणे टाळावा” ही समजूत वैज्ञानिकदृष्ट्या योग्य नाही. डॉ. भाग्येश कुलकर्णी वारंवार सांगतात की डायबेटीस हा “अन्नावर बंदी घालण्याचा आजार” नसून “चयापचय नियंत्रणाचा (मेटाबॉलिक नियंत्रणाचा ) आजार” आहे. म्हणजेच कोणताही पदार्थ पूर्णपणे बंद करण्यापेक्षा तो शरीरात कसा पचतो, त्याचा रक्तातील साखरेवर कसा परिणाम होतो आणि तो आपण कशा पद्धतीने खातो हे समजून घेणे अधिक महत्त्वाचे आहे

ज्येष्ठ नागरिकांमध्ये डायबेटीस हा फक्त साखरेचा आजार नसून तो पूर्णपणे जीवनशैलीशी संबंधित आजार आहे, असे डॉ. भाग्येश कुलकर्णी स्पष्ट करतात. वय वाढल्यावर शरीरातील इन्सुलिनची कार्यक्षमता कमी होते, स्नायू कमी होतात आणि दैनंदिन हालचाल घटते. यामुळे शरीरात साखरेचे प्रमाण वाढते आणि डायबेटीस नियंत्रणात ठेवणे कठीण होते. डायबेटीस हा “मूक आजार” आहे, कारण सुरुवातीला कोणतीही लक्षणे दिसत नाहीत, परंतु पुढे जाऊन तो हृदयविकार, मूत्रपिंडाचे आजार, डोळ्यांचे विकार आणि पक्षाघातासारख्या गंभीर समस्यांना कारणीभूत ठरतो.

गर्भावस्थेमध्ये होणारा मधुमेह (Gestational Diabetes) हा आजच्या काळात खूप सामान्य होत चाललेला पण तितकाच गंभीर आणि लक्ष देण्यासारखा विषय आहे. तज्ञांच्या मार्गदर्शनानुसार, हा मधुमेह प्रामुख्याने गर्भावस्थेदरम्यान होणाऱ्या हार्मोनल बदलांमुळे निर्माण होतो. गर्भावस्थेत प्लासेंटा काही विशिष्ट हार्मोन्स तयार करतो, जे शरीरातील इन्सुलिनच्या कार्यात अडथळा निर्माण करतात. यामुळे इन्सुलिन रेझिस्टन्स वाढतो आणि रक्तातील साखरेची पातळी वाढू लागते.
जेव्हा एखाद्या लहान मुलाला टाइप १ मधुमेह असल्याचे कळते, तेव्हा सर्वात जास्त घाबरतात ते पालक. त्यांच्या मनात अनेक प्रश्न येतात, “माझ्या मुलाला हे का झाले?”, “तो/ती आयुष्यभर इन्सुलिनवर राहणार का?”, “तो/ती सामान्य जीवन जगू शकेल का?”

विषय खूप संवेदनशील आहे. टाइप १ मधुमेह, आणि विशेषतः पालकांच्या मनात असलेले प्रश्न, भीती आणि संभ्रम. लहान मुलांना हा आजार झाल्यावर कुटुंबावर त्याचा खूप मोठा परिणाम होतो.

जेव्हा एखाद्या लहान मुलाला टाइप १ मधुमेह असल्याचे कळते, तेव्हा सर्वात जास्त घाबरतात ते पालक. त्यांच्या मनात अनेक प्रश्न येतात, “माझ्या मुलाला हे का झाले?”, “तो/ती आयुष्यभर इन्सुलिनवर राहणार का?”, “तो/ती सामान्य जीवन जगू शकेल का?”

आजकाल मधुमेह (Diabetes) ही केवळ औषधांवर नियंत्रणात ठेवण्याची आजारपणाची स्थिती राहिलेली नाही, तर ती जीवनशैलीशी थेट जोडलेली समस्या बनली आहे. विशेषतः सकाळचा नाश्ता कसा असावा, यावर दिवसभरातील रक्तातील साखरेची पातळी अवलंबून असते. डॉ. भाग्येश कुलकर्णी वारंवार सांगतात की, “डायबिटीसमध्ये अन्न बंद करू नका, अन्न समजून घ्या.”

आजकाल मधुमेह (Diabetes) ही केवळ औषधांवर नियंत्रणात ठेवण्याची आजारपणाची स्थिती राहिलेली नाही, तर ती जीवनशैलीशी थेट जोडलेली समस्या बनली आहे. विशेषतः सकाळचा नाश्ता कसा असावा, यावर दिवसभरातील रक्तातील साखरेची पातळी अवलंबून असते. डॉ. भाग्येश कुलकर्णी वारंवार सांगतात की, “डायबिटीसमध्ये अन्न बंद करू नका, अन्न समजून घ्या.”